sluiten

De leugen van de circulaire economie

terug naar alle artikelen

image

Op congressen, webinars en workshops is de circulaire economie hot and happening. Op LinkedIn wemelt het van de Programmamanagers Circulaire Economie, Circulaire Economie Versnellers en Taakveldcoördinatoren circulaire economie. En volgens de Rijksvoorlichtingsdienst zet ons kabinet er ‘vol’ op in.

Zo’n circulaire economie klinkt natuurlijk prachtig: gebruik grondstoffen zo, dat je ze tot in de eeuwigheid kunt blijven gebruiken. Geen restafval meer, maar een duurzame kringloop van hernieuwbare bronnen. Denk aan statiegeldflessen, maar dan in het groot. Mocht u binnenkort op een borrel lekker hip willen meepraten, gebruik dan ook de term cradle-to-cradle.

Circulair lullen betekent echter nog geen duurzame gaten vullen. De hoeveelheid circulaire kletspraatjes is gestegen, de circulaire economie zelf krimpt alleen maar. In 1900 gebruikten we wereldwijd 7 Gigaton grondstoffen. In 2005 was dat al gestegen tot 62 en inmiddels zijn we de 100 al ruim gepasseerd. Ons grondstofverbruik explodeert.

Tel daarbij op dat op dit moment minder dan 30% van alle grondstoffen recyclebaar is. Dat geldt ook voor troetelkindje Fairphone, volgens sommigen hét voorbeeld van een circulair product. Of loop eens door uw eigen winkelcentrum: de lieve en sympathieke kringloopwinkels leggen het af bij het succes van de Action, misschien wel de minst circulaire winkelketen op aarde. 

Een vaag idee gebaseerd op pseudo-wetenschappelijke concepten
Nu kunt u mij natuurlijk verwijten pessimistisch te zijn. Misschien moet Thomas Rau nog tien jaar lezingen geven over de circulaire economie en gaat ons grondstofverbruik wel naar beneden. Of moet het Transitieteam Consumptiegoederen nog 38 concrete actiepunten formuleren om het percentage recyclebare consumptiegoederen omhoog te krijgen. Zonde om nu al het kind met het badwater weg te gooien, toch?

Mispoes. Het is maar de vraag of het concept van circulaire economie deugt. Wetenschappers noemen het een ‘vaag concept’ dat is gebaseerd op ‘pseudo-wetenschappelijke concepten’ . Dat is ook niet verwonderlijk, aangezien niemand weet wat een circulaire economie eigenlijk is. Wetenschappers ontdekten meer dan 100 verschillende definities en interpretaties . De circulaire economie is een Poolse landdag.

Daarnaast is er kritiek op de belofte dat het streven naar een circulaire economie gaat leiden tot minder grondstofverbruik . Misschien vindt er juist wel een terugslag plaats: als het lukt minder grondstoffen te gebruiken, zal de prijs van grondstoffen dalen. Dat kan dan weer voor een prikkel zorgen om juist meer grondstoffen te gaan gebruiken. Zo heb ik gehoord dat er een Tilburgse dagvoorzitter is die eerst zonnepanelen op zijn huis legde, om vervolgens een airco aan te schaffen: ‘ik heb nu toch gratis stroom’. Een vergelijkbaar effect kan zich voordoen als een goed werkende circulaire economie zorgt voor lagere prijzen: de besparingen op een herbruikbare broek gaan dan linea reactie naar nieuwe gadgets bij de MediaMarkt.

Eenvoudiger gesteld: de circulaire economie is het mondkapje van de duurzaamheidsdiscussie. Het lijkt een prachtinstrument dat ons het gevoel geeft goed bezig te zijn, maar of het nou echt helpt is maar zeer de vraag.

The road to hell is paved with good intentions
Begrijp me niet verkeerd: natuurlijk ben ik voor een schonere planeet waar we minder roofbouw plegen. Ook ik hoop dat we onze planeet mooier achterlaten voor onze kinderen.

Ik vraag me echter wel af of de circulaire economie de oplossing zal zijn. Zolang goeroes kritiekloos allerlei fabeltjes de wereld insturen zonder serieus naar de feiten te kijken, denk ik niet dat het verstandig is blind achter een vaag en rommelig concept als de circulaire economie aan te lopen. Laten we daarom vooral kritisch blijven. Een opwarmende aarde vraagt in elk geval om een koel hoofd.  

 

delen

Richard Engelfriet

www.richardengelfriet.nl